جعبه طلا قدیمی تنها ظرفی برای نگهداری زیورآلات نبود، در واقع آن ها گنجینه هایی از هنر، اصالت و خاطرات هستند. در روزگاری که خبری از تولیدات انبوه و بی روح امروزی نبود، هر جعبه جواهرات با دستان پرتوان و ذوق سرشار هنرمندان خلق می شد.
این جعبه ها از متریال های گوناگونی مانند چوب، فلز، استخوان، صدف و حتی سنگ ساخته می شدند و هر کدام داستانی برای گفتن داشتند. از مکانیزم ساده لولایی شان تا نقش های هندسی بی نظیری که روی آن ها نقش می بست، همه و همه نشان از فرهنگی غنی و هنری اصیل داشت. در این مقاله از مجموعه جعبه طلا در رابطه با این یادگاران اصیل و توام با هنر بیشتر بت شما صحبت خواهیم کرد.
جهت کسب اطلاعات بیشتر کلیک کنید
متریال بکار رفته شده در جعبه طلا قدیمی
جعبه طلا قدیمی در متریال و مواد اولیه محدودیت کمی داشت، هنرمندان خلاق گذشته از مواد مختلفی استفاده می کردند و شاهکار هایی می ساختند. لطفا به موارد زیر دقت بفرمایید؛
- استخوان و عاج: از دیرباز، استخوان و عاج به عنوان یکی از در دسترس ترین و در عین حال ارزشمندترین متریال ها برای ساخت جعبه های جواهرات به کار می رفتند. هنرمندان با مهارتی مثال زدنی، این مواد خام را با دستان خود صیقل می دادند تا به سطحی نرم، لطیف و درخشان برسند.
سطح صیقل خورده استخوان و عاج، زمینه ای بی نظیر برای کنده کاری طرح های اسلیمی و نقش های ظریف بود. این جعبه ها اغلب با نگین های رنگی یا حکاکی های دقیق تزئین می شدند تا جلوه ای مجلل تر پیدا کنند و از جواهرات درون خود به شایستگی محافظت نمایند. جعبه خاتم که شکوه هنر ایرانی و شیراز است، با استخوان ساخته می شود.
- چوب: از درگر متریال پر کاربرد برای جعبه طلا قدیمی، چوبمی بود، چرا که هم در دسترس است و هم کار با آن برای هنرمندان لذت بخش می باشد. صنعتگران ماهر با استفاده از چوب های مرغوبی مانند گردو پیکره اصلی جعبه را شکل می دادند.
رویه این جعبه های چوبی با ظرافتی وصف ناپذیر، با ورق های نازک طلا پوشانده می شد یا با لایه ای از رنگ و لاک، بستری برای نقاشی های مینیاتور فراهم می کردند. نتیجه این هنرمندی، جعبه هایی سبک، بادوام و بسیار چشمگیر بود که هر بانویی را مسحور خود می کرد. در حقیقت جعبه های خاتم ترکیب چوب و استخوان و ورق طلا هستند.
- سنگ: اگرچه سنگ به دلیل وزن و شکنندگی، ماده اولیه رایجی برای جعبه طلای قدیمی در اندازه بزرگ نبود، اما در ساخت جعبه های کوچک و نفیس، جایگاهی ویژه و اشرافی داشت.
هنرمندان با حوصله و دقت فراوان، تکه هایی از سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی مانند عقیق، فیروزه یا لاجورد را تراش می دادند و داخل آن را خالی می کردند تا فضایی امن برای نگهداری ظریف ترین جواهرات پدید آید. رنگ های طبیعی و رگه های بدیع این سنگ ها، هر جعبه را به اثری منحصر به فرد تبدیل می کرد.
- فلز: فلزات از همان ابتدا به دلیل مقاومت و قدرت محافظتی بالا، اصلی ترین گزینه برای ساخت جعبه طلا قدیمی به شمار می رفتند. صنعتگران چیره دست از فلزاتی مانند مس، برنج و ورشو به عنوان بدنه اصلی استفاده می کردند و سپس با هنر طلاکاری یا آب طلا، چهره ای زرین و فریبنده به آن می بخشیدند.
قلمزنی های ظریف و نقش های برجسته ای که با ضربات چکش روی این جعبه ها ایجاد می شد، جلوگاهی شاهانه به آنها می داد. این جعبه های فلزی نه تنها محافظی مستحکم برای جواهرات بودند، بلکه خود به تنهایی گوهری هنری به شمار می رفتند.
- سفال: سفال به عنوان یکی از قدیمی ترین ساخته های دست بشر، در ساخت جعبه طلا قدیمی نیز جایگاه خاص خود را داشت، به ویژه در دوره های کهن تاریخی. هنرمندان سفالگر با چرخ و دستان خود، شکل های متنوع و دلنشینی را خلق می کردند و سپس با لعاب های فیروزه ای، لاجوردی یا زرد، بدنه جعبه را می پوشاندند.
این سطح لعاب خورده، گاه زمینه ای برای نقوش ساده و گاه پیچیده می شد. جعبه های سفالی اگرچه ظریف و شکننده بودند، اما با رنگ های گرم خود، حس نوستالژیک و اصالت را به هر سلیقه ای هدیه می دادند.
- چینی: جعبه طلا قدیمی از نوع چینی، نمونه ای از ظرافت و شکوهی هستند که از هنر شرق دور به فرهنگ ایران راه یافت و با ذوق ایرانی درآمیخت. بدنه این جعبه ها از چینی سفید و شفاف ساخته می شد که خود نمادی از پاکی و لطافت بود.
آنچه این جعبه ها را برای نگهداری طلا مناسب می ساخت، تزئینات طلایی رنگی بود که هنرمندان با ظرافت روی بدنه چینی نقش می زدند. طرح های گل و مرغ و خط های خوشنویسی که با طلا بر روی چینی نقش می بست، جلوهای سلطنتی و بی بدیل به این جعبه ها می بخشید و آنها را به اشیایی زینتی و ارزشمند تبدیل می کرد.
- صدف: یک نوع دیگر از جعبه طلا قدیمی هست که با استفاده از صدف های درشت و طبیعی ساخته می شد. مردم قدیم، مخصوصاً آنهایی که نزدیک دریا زندگی می کردند، صدف های درشت و قشنگ را از کنار ساحل جمع آوری می کردند یا از اعماق دریا بیرون می آوردند.
بعد با حوصله سطح آن را تمیز و صیقل می دادند تا برق بیفتد. برای اینکه این صدف بتواند به یک جعبه کاربردی تبدیل شود، دور تا دور آن را با نوارهای فلزی قاب می گرفتند تا هم محکم شود و هم شکستگی های آن گرفته شود. بعد هم یک قفل ساده و لولایی روی آن کار می گذاشتند تا درش به راحتی باز و بسته شود.
با بررسی موارد بالا در می یابیم، که چرا جعبه طلا قدیمی صرفا یک محفظه نیست و یک اثر هنری خارق العاده می باشد.
اصول طراحی در جعبه طلا قدیمی
در جعبه طلا قدیمی شاهد یک سری اصول خاص می باشیم، که بررسی آنان خالی از لطف نیست؛
- مکانیزم لولایی
در جعبه های جواهرات قدیمی، خبری از پیچ های ریز و قفل های مکانیکی پیچیده نبود. عمده این جعبه ها با یک مکانیزم ساده ای مثل لولا کار می کردند. هنرمندان قدیم از لولاهای فلزی کوچک و ظریفی استفاده می نمودند، که در عین سادگی، سال ها بدون مشکل کار می کرد.
درِ جعبه به آرامی روی این لولاها باز و بسته می شد و صدای خش دار دلنشینی داشت که نوستالژی خاصی را زنده می کند. این سادگی در مکانیزم، تعمیر جعبه را هم آسان می کرد و هر صنعتگری به راحتی می توانست در صورت نیاز، لولا را تعویض یا تعمیر نماید.
- اشکال هندسی
نگاه که به جعبه طلا قدیمی می کنید، اولین چیزی که توجهتان را جلب می کند، نظم هندسی حاکم بر آنهاست. این اشکال هندسی فقط برای زیبایی نبودند، بلکه ریشه در باورها و دانش ریاضی هنرمندان داشتند. از مربع و مستطیل گرفته تا شش ضلعی های منظم و ستاره های چندپر، همه و همه با دقتی حساب شده روی بدنه جعبه نقش می بستند.
این نظم هندسی در جعبه های خاتم کاری به اوج خود می رسید؛ جایی که تکه های کوچک استخوان، چوب و فلز در کنار هم، گل های منظم و ستاره های بی نقصی را شکل می دادند که چشم هر بیننده ای را مسحور می کرد.
- منحصربه فرد بودن
در کارگاه های قدیم، خبری از تولید انبوه و خط مونتاژ نبود. هر جعبه طلا قدیمی، توسط یک هنرمند یا یک تیم کوچک و با عشق و صبوری ساخته می شد و به همین دلیل، هیچ کدام شبیه دیگری نبود. استادکار با توجه به خلاقیت خود و سلیقه مشتری، طرحی را روی جعبه پیاده می کرد و این یعنی از یک مدل جعبه، فقط یکی وجود داشت. این منحصربه فرد بودن، ارزش عاطفی جعبه را چند برابر می کرد؛ چون کسی که جعبه را می خرید، می دانست که این اثر هنری، تکِ تک است و مشابهی در هیچ جای دیگر ندارد.
- تلفیق هنرها
هنرمندان قدیم هیچ گاه خود را محدود به یک متریال نمی کردند. جعبه طلا قدیمی، بوم هایی بودند برای به نمایش گذاشتن ترکیبی از هنرهای گوناگون. برای مثال، روی یک جعبه چوبی که با هنر منبت کاری شکل می گرفت، از فلزات قیمتی برای قاب گیری استفاده می شد.
یا در جعبه ای که پایه استخوانی داشت، با میناکاری روی فلزات، تزئیناتی چشمگیر به آن اضافه می کردند. گاهی هم خاتم و مینا در کنار هم، جعبه ای خلق می کردند که نمونه ای از شکوه هنر ایرانی بود. این تلفیق هنرها و متریال ها، عمق و پیچیدگی خاصی به طراحی می بخشید.
- طراحی بر اساس کاربرد
جعبه طلا قدیمی صرفاً برای قشنگی ساخته نمی شدند، بلکه قرار بود کاربردی هم باشند. طراحان قدیم با دقت به این موضوع فکر می کردند که جواهرات چطور در جعبه قرار بگیرند و دسترسی به آنها چقدر آسان باشد. به همین دلیل، داخل بعضی جعبه ها محفظه های کوچک و بزرگ تعبیه می شد تا هر قطعه جواهر جای مخصوص خود را داشته باشد. ارتفاع جعبه، ابعاد آن و حتی ضخامت دیواره ها همگی با هدف محافظت از جواهرات و سهولت استفاده تعیین می شدند و این یعنی طراحی در خدمت عملکرد بود.
کلام آخر
جعبه طلا قدیمی تنها اشیایی برای نگهداری جواهرات نبودند، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و هنری این سرزمین به شمار می رفتند. هر جعبه با متریال خاص خود، از چوب و استخوان گرفته تا صدف و فلزات، داستانی از سلیقه و ذوق هنرمندی را روایت می کند که با عشق و صبوری آن را خلق کرده است.
امروز که در دنیای مدرن و تولیدات انبوه زندگی می کنیم، نگاه به این آثار ارزشمند ما را به یاد اصالت، زیبایی و هنر نابی می اندازد که دیگر کمتر نشانی از آن باقی مانده است. مجموعه جعبه طلا به عنوان یک تولید کننده، از طرح ها و نقش های جعبه طلا قدیمی ایده می گیرد و محصولاتش را با متریال مدرن و جدید بر همان سبک مطابق سلیقه و نظر مشتری طراحی می نماید.
